Harbhara Price Update 2026: यंदा निसर्गाने साथ दिल्याने हरभऱ्याचे पीक जोमात आले आहे. उत्पादनात मोठी वाढ झाल्याने बळीराजा सुखावला होता, परंतु सुगीचा हंगाम सुरू होताच बाजारभावाने शेतकऱ्यांच्या आनंदावर विरजण घातले आहे. सध्या हरभऱ्याचे दर सरकारी हमीभावापेक्षा (MSP) तब्बल ८०० ते १००० रुपयांनी कमी असल्याने शेतकऱ्यांसमोर मोठे आर्थिक संकट उभे राहिले आहे.
या लेखात आपण पाहूया बाजारभाव का पडले आहेत आणि शेतकऱ्यांनी नुकसान टाळण्यासाठी नेमकी कोणती रणनीती अवलंबावी.
बाजारभावाची सद्यस्थिती: काय आहे वास्तव?
केंद्र सरकारने २०२५-२६ च्या हंगामासाठी हरभऱ्याला ५,८७५ रुपये प्रति क्विंटल हमीभाव जाहीर केला आहे. मात्र, सध्याच्या खुल्या बाजारपेठेतील (Open Market) चित्र अतिशय वेगळे आहे:
- सरासरी दर: सध्या बाजार समित्यांमध्ये हरभऱ्याला ४,८०० ते ५,१०० रुपयांच्या दरम्यान दर मिळत आहे.
- दर्जेदार माल: अगदी उत्तम दर्जाच्या मोठ्या दाण्यांच्या हरभऱ्याला जेमतेम ५,४०० रुपयांपर्यंत भाव मिळत आहे.
- परिणाम: हमीभाव आणि बाजारभाव यात मोठी तफावत असल्याने शेतकऱ्यांना मोठा तोटा सहन करावा लागत आहे.
का घसरले हरभऱ्याचे भाव? ३ प्रमुख कारणे
१. विक्रमी लागवड: गेल्या वर्षाच्या तुलनेत यंदा हरभऱ्याच्या पेरणी क्षेत्रात सुमारे ४ ते ६ टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. २. पोषक हवामान: थंडीचा कडाका चांगला राहिल्याने पिकाची गुणवत्ता सुधारली असून एकरी उत्पादनातही मोठी वाढ झाली आहे. ३. मोठी आवक: महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश आणि कर्नाटक या राज्यांमधून नवीन हरभरा बाजारात येण्यास सुरुवात झाली आहे. पुरवठा वाढल्याने व्यापाऱ्यांनी दर पाडले आहेत.
उत्पादन खर्चही निघेना: शेतकऱ्यांचे गणित कोलमडले
एका क्विंटल हरभऱ्यासाठी शेतकऱ्याचा सरासरी उत्पादन खर्च ५,५०० रुपयांच्या आसपास येतो. सध्याचा सरासरी दर ५,००० रुपये धरल्यास, शेतकऱ्याला प्रत्येक क्विंटलमागे ५०० रुपयांचा थेट तोटा सहन करावा लागत आहे. ज्या शेतकऱ्यांनी भांडवल लावून पीक घेतले, त्यांना आता उत्पादन खर्च वसूल करणेही कठीण झाले आहे.
सरकारी खरेदी केंद्र: एकमेव आशेचा किरण
खुल्या बाजारातील घसरण पाहता, सरकारी हमीभाव खरेदी केंद्र हाच शेतकऱ्यांसाठी सर्वात मोठा आधार ठरणार आहे.
- ताज्या घडामोडी: राज्य सरकारने केंद्राकडे हरभरा खरेदीचा प्रस्ताव पाठवला असून, फेब्रुवारी अखेर किंवा मार्चच्या पहिल्या आठवड्यात केंद्राकडून हिरवा कंदील मिळण्याची शक्यता आहे.
- नोंदणी: एकदा केंद्राने मंजुरी दिली की, तातडीने ऑनलाईन नोंदणी सुरू होईल.
शेतकऱ्यांसाठी ‘कृती योजना’ (नुकसान टाळण्यासाठीच्या टिप्स)
तज्ज्ञांनी आणि कृषी अभ्यासकांनी शेतकऱ्यांना घाई न करण्याचा सल्ला दिला आहे:
- पॅनिक सेलिंग टाळा: जर पैशांची अत्यंत निकड नसेल, तर सध्याच्या ४,८०० – ५,००० दरात हरभरा विकण्याची घाई करू नका.
- नोंदणीसाठी तयार रहा: खरेदी केंद्र सुरू होताच पहिल्याच दिवशी ऑनलाईन नोंदणी करा. यामुळे तुम्हाला ५,८७५ रुपयांचा पूर्ण हमीभाव मिळेल.
- मालाची साठवणूक: शक्य असल्यास माल सुरक्षित जागी साठवून ठेवा. बेमौसमी पावसाचे संकट लक्षात घेता, हरभरा कोरड्या जागी राहील याची काळजी घ्या.
- अफवांपासून सावध: “भाव आणखी पडणार आहेत” किंवा “सरकार खरेदी करणार नाही” अशा अफवांवर विश्वास ठेवून व्यापाऱ्यांना माल स्वस्त विकू नका.
हरभरा उत्पादकांसाठी पुढचे दोन महिने आव्हानात्मक असले, तरी संयम आणि योग्य नियोजन तुम्हाला मोठ्या नुकसानीपासून वाचवू शकते. सरकारी खरेदी केंद्रावर माल विकणे हाच सध्याच्या परिस्थितीत सर्वात सुरक्षित मार्ग आहे.
