Pipeline Subsidy Scheme : आजच्या काळात शेतीमध्ये पाणी असून चालत नाही, तर ते पिकांपर्यंत योग्य पद्धतीने पोहोचवणे महत्त्वाचे असते. विहीर किंवा कूपनलिकेपासून शेतापर्यंत पाणी नेताना होणारा अपव्यय टाळण्यासाठी ‘पाईपलाईन’ हा सर्वोत्तम पर्याय आहे. मात्र, पाईप्सचे वाढते दर पाहून अनेक शेतकरी मागे हटतात. अशा शेतकऱ्यांसाठी महाराष्ट्र सरकारची ‘पाईपलाईन अनुदान योजना’ एक वरदान ठरत आहे.
या लेखात आपण या योजनेचा लाभ कसा घ्यावा, कोणाला किती अनुदान मिळते आणि अर्जाची प्रक्रिया काय आहे, याची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.
पाईपलाईन अनुदान योजना काय आहे? (Pipeline Subsidy Scheme)
ही योजना प्रामुख्याने प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना (PMKSY) अंतर्गत ‘प्रति थेंब अधिक पीक’ या घटकाद्वारे राबविली जाते. शेतात पाण्याची बचत व्हावी आणि मजुरीचा खर्च कमी व्हावा, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
योजनेचे प्रमुख वैशिष्ट्ये:
- ५०% ते १००% पर्यंत सवलत: सामान्य प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना ५०% तर अनुसूचित जाती/जमाती प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना अधिक सवलत मिळते.
- थेट लाभ (DBT): अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्याच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
- कमाल मर्यादा: एका लाभार्थ्याला ₹३,००,००० (३ लाख) पर्यंत आर्थिक मदत मिळू शकते.
अनुदानाचे स्वरूप आणि दर
सरकारने पाईपच्या प्रकारानुसार अनुदानाचे दर निश्चित केले आहेत. हे दर खालीलप्रमाणे असू शकतात:
| पाईपचा प्रकार | अंदाजे अनुदान (प्रति मीटर) |
| HDPE पाईप | ₹५० पर्यंत |
| PVC पाईप | ₹३५ पर्यंत |
| HDPE लाईन | ₹२० पर्यंत |
टीप: एकूण खर्चाच्या ५०% रक्कम किंवा कमाल ३ लाख रुपये, यांपैकी जी रक्कम कमी असेल ती अनुदान म्हणून दिली जाते.
योजनेसाठी पात्रता निकष
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्यांनी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा.
- शेतकऱ्याच्या नावावर ७/१२ आणि ८-अ चा उतारा असणे अनिवार्य आहे.
- शेतात स्वतःचा पाण्याचा स्रोत (विहीर, बोअरवेल, तलाव किंवा उपसा सिंचन) असावा.
- आधार कार्ड बँक खात्याशी लिंक असावे.
- यापूर्वी अशा कोणत्याही सिंचन योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा (विशिष्ट कालावधीसाठी).
आवश्यक कागदपत्रे (Documents List)
अर्ज करण्यापूर्वी खालील कागदपत्रे स्कॅन करून जवळ ठेवा:
- अद्ययावत ७/१२ उतारा आणि ८-अ होल्डिंग.
- आधार कार्ड आणि आधार लिंक असलेले बँक पासबुक.
- जातीचा दाखला (SC/ST प्रवर्गासाठी).
- पाणी उपलब्ध असल्याचा पुरावा (विहीर/बोअरवेलची नोंद ७/१२ वर असावी).
- खरेदी करायच्या पाईपचे कोटेशन (Quotation).
ऑनलाईन अर्ज करण्याची सोपी पद्धत (Step-by-Step)
महाराष्ट्र सरकारने सर्व कृषी योजनांसाठी आता एकच ‘महाडीबीटी’ (MahaDBT) पोर्टल उपलब्ध करून दिले आहे.
- पोर्टलला भेट द्या: सर्वप्रथम mahadbt.maharashtra.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावर जा.
- लॉगिन करा: तुमचा युजर आयडी किंवा आधार नंबर वापरून लॉगिन करा. नवीन असल्यास नोंदणी करा.
- अर्ज निवडा: ‘अर्ज करा’ या पर्यायावर क्लिक करून ‘सिंचन साधने आणि सुविधा’ हा घटक निवडा.
- माहिती भरा: यामध्ये ‘पाईपलाईन’ हा पर्याय निवडून आवश्यक ती सर्व माहिती (जमीन, पाईपचा प्रकार इ.) भरा.
- कागदपत्रे अपलोड करा: विचारलेली सर्व कागदपत्रे अपलोड करून अर्ज सबमिट करा.
- शुल्काचा भरणा: अर्जासाठी लागणारे नाममात्र शुल्क ऑनलाईन भरा.
काही महत्त्वाच्या टिप्स
- BIS मार्क: अनुदान मिळवण्यासाठी तुम्ही खरेदी केलेले पाईप्स हे BIS प्रमाणित (IS Mark) असणे अनिवार्य आहे.
- पूर्व संमती: कृषी विभागाची ‘पूर्व संमती’ मिळाल्याशिवाय पाईपची खरेदी करू नका.
- लॉटरी पद्धत: महाडीबीटी पोर्टलवर अर्जांची निवड ही संगणकीय लॉटरी पद्धतीने केली जाते.
पाईपलाईन अनुदान योजना ही शेतकऱ्यांसाठी आर्थिक भार कमी करणारी एक उत्तम योजना आहे. जर तुमच्याकडे पाण्याचा स्रोत असेल पण तो शेतापर्यंत नेण्यासाठी आर्थिक अडचण येत असेल, तर आजच महाडीबीटी पोर्टलवर जाऊन अर्ज करा.
