Poultry Farming Subsidy: शेतीला पूरक व्यवसाय म्हणून सध्या ‘कोंबडी पालन’ (पोल्ट्री फार्मिंग) हा महाराष्ट्रातील तरुणांसाठी आणि शेतकऱ्यांसाठी एक अतिशय फायदेशीर पर्याय ठरत आहे. अंडी आणि चिकनला असलेली बाराही महिने मागणी पाहता, या व्यवसायातून बक्कळ कमाईची संधी आहे.
परंतु, मोठा पोल्ट्री फार्म उभारण्यासाठी भांडवलाची गरज असते. अशा वेळी राज्य आणि केंद्र सरकारच्या विविध अनुदान (Subsidy) आणि कर्ज (Loan) योजना अत्यंत मदतीच्या ठरतात. हा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी सरकारकडून किती मदत मिळते आणि त्यासाठी अर्ज कसा करावा, याची संपूर्ण माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
कोंबडी पालन व्यवसायाला सरकारचे प्रोत्साहन का?
महाराष्ट्रात कुपोषण कमी करण्यासाठी आणि ग्रामीण भागात रोजगार निर्मितीसाठी सरकार पोल्ट्री क्षेत्रावर भर देत आहे. या व्यवसायाचे वैशिष्ट्य म्हणजे हा कमी जागेत सुरू करता येतो आणि यात ‘रिटर्न ऑन इन्व्हेस्टमेंट’ (ROI) चांगला आहे.
महाराष्ट्रातील प्रमुख सरकारी योजना आणि अनुदान
पोल्ट्री फार्मिंगसाठी सध्या अनेक योजना कार्यान्वित आहेत. त्याचे स्वरूप खालीलप्रमाणे आहे:
१. राष्ट्रीय पशुधन अभियान (NLM)
ही केंद्र सरकारची सर्वात मोठी योजना आहे. या अंतर्गत पोल्ट्री फार्म, हॅचरी किंवा फीड मिक्सिंग युनिटसाठी ५०% पर्यंत अनुदान दिले जाते.
- मर्यादा: प्रकल्पानुसार कमाल २५ लाख रुपयांपर्यंत अनुदान मिळू शकते.
- पात्रता: वैयक्तिक उद्योजक, बचत गट (SHGs), आणि शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPOs).
२. महाराष्ट्र कुकुट पालन कर्ज योजना
राज्य शासनाच्या पशुसंवर्धन विभागामार्फत ही योजना राबवली जाते. यात प्रामुख्याने ग्रामीण भागातील सुशिक्षित बेरोजगारांना प्राधान्य दिले जाते.
- अनुदान: जाती आणि प्रवर्गानुसार २५% ते ५०% पर्यंत सबसिडी उपलब्ध असते.
३. मुद्रा योजना (Mudra Loan)
जर तुम्हाला छोट्या स्तरावर (उदा. लेयर किंवा ब्रॉयलर फार्म) सुरुवात करायची असेल, तर मुद्रा योजनेतून १० लाख रुपयांपर्यंत विनातारण कर्ज मिळू शकते.
४. पशुपालन पायाभूत सुविधा विकास निधी (AHIDF)
मोठ्या प्रकल्पांसाठी या योजनेत ९०% पर्यंत कर्ज मिळते आणि व्याजात ३% सवलत दिली जाते.
अनुदानाचे स्वरूप: एका नजरेत
| योजनेचे नाव | अनुदानाचे प्रमाण | महत्त्वाची अट |
| NLM (राष्ट्रीय पशुधन अभियान) | ५०% (कमाल २५ लाख) | ऑनलाईन अर्ज आणि प्रकल्प अहवाल आवश्यक |
| राज्य सरकारी योजना | २५% ते ५०% | प्रामुख्याने SC/ST/OBC प्रवर्गासाठी सवलत |
| मुद्रा कर्ज | व्याजात सवलत | १० लाखांपर्यंत मर्यादित |
| NABARD योजना | ३३.३३% पर्यंत | बँकेमार्फत पुनर्वित्त सुविधा |
कर्ज मिळवण्यासाठी आवश्यक पात्रता आणि कागदपत्रे
बँकेकडून कर्ज मंजूर करून घेण्यासाठी तुमच्याकडे खालील गोष्टी असणे आवश्यक आहे:
- वय: १८ ते ६० वर्षे.
- जागा: स्वतःची जमीन किंवा किमान १०-१५ वर्षांचा भाडेकरार (Lease Agreement).
- प्रशिक्षण: पशुसंवर्धन विभागाचे किंवा कृषी विज्ञान केंद्राचे ५-७ दिवसांचे प्रशिक्षण प्रमाणपत्र असणे फायद्याचे ठरते.
- कागदपत्रे: आधार कार्ड, पॅन कार्ड, ७/१२ आणि ८-अ उतारा, बँक स्टेटमेंट आणि सर्वात महत्त्वाचा ‘प्रकल्प अहवाल’ (Project Report).
अर्ज कसा करावा? (स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया)
- प्रकल्प आराखडा बनवा: तुमच्या फार्ममध्ये किती पक्षी असतील, शेडचा खर्च किती आणि वर्षाला उत्पन्न किती मिळेल, याचा सीए (CA) कडून रिपोर्ट तयार करून घ्या.
- प्रशिक्षण पूर्ण करा: तुमच्या जिल्ह्यातील सरकारी कुकुट पालन केंद्रातून अधिकृत प्रशिक्षण घ्या.
- बँक भेट: स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI), बँक ऑफ महाराष्ट्र किंवा कोणत्याही राष्ट्रीयीकृत बँकेत कर्जासाठी अर्ज करा.
- ऑनलाईन नोंदणी: NLM योजनेसाठी
nlm.udyamimitra.inया पोर्टलवर नोंदणी करा. - मंजुरी आणि वितरण: बँक आणि पशुसंवर्धन विभागाच्या पडताळणीनंतर कर्ज मंजूर होते आणि प्रकल्प सुरू झाल्यावर अनुदान खात्यात जमा होते.
यशस्वी पोल्ट्री व्यवसायासाठी ‘प्रो’ टिप्स
- जागेची निवड: फार्म वस्तीपासून थोडा लांब पण रस्त्याला जोडलेला असावा, जेणेकरून वाहतूक सोपी होईल.
- बायो-सिक्युरिटी: रोगांचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी स्वच्छता आणि लसीकरणावर विशेष भर द्या.
- मार्केटिंग: उत्पादन तयार होण्यापूर्वीच स्थानिक चिकन विक्रेते आणि व्यापाऱ्यांशी संपर्क ठेवा.
कोंबडी पालन हा केवळ एक व्यवसाय नसून ती एक शाश्वत संपत्ती निर्माण करण्याची संधी आहे. सरकारी अनुदानामुळे तुमची सुरुवातीची जोखीम कमी होते. त्यामुळे योग्य नियोजन करा आणि आजच या व्यवसायाचा श्रीगणेशा करा!
